Fiat X1/9 był pierwszym seryjnym samochodem koncernu z silnikiem w układzie centralnym, rozwiązaniem stosowanym dotąd głównie w autach wyścigowych i egzotycznych supersportowych. Nadwozie zaprojektowało studio Bertone, które z czasem przejęło nad modelem pełną kontrolę produkcyjną.
Najważniejsze:
- X1/9 zastąpił model 850 Spider i był pierwszym Fiatem z centralnie umieszczonym silnikiem
- Nadwozie typu targa w kształcie klina zaprojektowało studio Bertone
- W 1974 roku model uplasował się na 2. miejscu w głosowaniu na Europejski Samochód Roku, za Mercedesem 450S
- Od 1978 roku silnik o pojemności 1,5 l zastąpił pierwotną jednostkę 1,3 l
- Od 1982 roku produkcję w całości prowadziło Bertone pod własnym logo; ostatnią serię z 1989 roku oznaczono nazwą Gran Finale
Krok naprzód wobec 850 Spider
Oficjalną premierę modelu zorganizowano w listopadzie 1972 roku. X1/9 zastąpił model 850 Spider i różnił się od poprzednika pod kluczowymi względami. Kluczowa zmiana dotyczyła układu napędowego: silnik umieszczono centralnie, między kabiną a tylną osią, co w segmencie przystępnych aut sportowych było wówczas osobliwością. Takie rozwiązanie stosowano dotąd głównie w autach wyścigowych i drogich egzotykach, X1/9 przenosił je do segmentu cenowo dostępnego dla szerszego grona nabywców.
Czytaj także: Fiat X1/9 – kieszonkowe superauto z silnikiem centralnym, które przeżyło własnego producenta
Centralny układ napędowy nie był tylko technicznym wyróżnikiem na papierze. Równomierne rozłożenie masy wzdłuż osi pojazdu bezpośrednio przekłada się na zachowanie auta w zakrętach: kierowca zyskuje lepszą przewidywalność prowadzenia, a auto jest mniej podatne na gwałtowne zmiany toru jazdy niż konstrukcje z silnikiem z przodu lub z tyłu.
Karoseria z klinowym rodowodem
Za kształt nadwozia odpowiadało studio Bertone. Rezultatem była sylwetka oparta na klinowej bryle z nadwoziem typu targa, wyposażonego w zdejmowany dach z tworzywa sztucznego, który po demontażu mieścił się w przednim schowku bagażowym. Chowane przednie reflektory wzmacniały sportowy charakter bryły.
Zbiornik paliwa ulokowano między silnikiem a fotelami, nie z powodów stylistycznych, lecz z konieczności: centralny silnik z tyłu i bagażnik z przodu nie pozostawiały dla niego innego miejsca. To przykład tego, jak układ napędowy determinuje architekturę całego pojazdu.
Dwie generacje silnikowe
Przez pierwsze lata produkcji X1/9 napędzała jednostka o pojemności 1,3 litra zapożyczona z modelu 128 Coupé, rozwijająca 75 KM. W 1978 roku zastąpiono ją mocniejszą jednostką o pojemności 1,5 litra i mocy 85 KM, połączoną z pięciobiegową skrzynią manualną.
| Okres | Pojemność | Moc | Skrzynia biegów |
|---|---|---|---|
| 1972–1978 | 1,3 l (z modelu 128 Coupé) | 75 KM | manualna |
| od 1978 | 1,5 l | 85 KM | 5-biegowa manualna |
Plany rajdowe, które pochłonął inny model
W pierwszych latach po premierze, między 1973 a 1975 rokiem, Fiat rozważał przygotowanie wersji przystosowanej do startów rajdowych. Prac nie ukończono, zasoby i ambicje sportowe koncern skierował ku modelowi 131 Abarth, który przejął rolę fabrycznego reprezentanta marki w rywalizacji. Dla X1/9 oznaczało to, że plany sportowe pozostały niezrealizowane.
Dekada pod szyldem Bertone
Na przełomie lat 70. i 80. Fiat stopniowo wycofywał się z modelu. Produkcję przejęło Bertone, organizując ją dwuetapowo: nadwozie i podwozie powstawały w zakładach studia w Turynie, po czym przewożono je do zakładów Fiata w Lingotto, gdzie montowano silnik i pozostałe układy. W 1982 roku cały proces skoncentrowano w Turynie, a logo na nadwoziu zmieniono na znak rozpoznawczy Bertone.
Był to precedens rzadki w europejskim przemyśle motoryzacyjnym: studio projektowe, znane przede wszystkim z rysowania linii nadwozi dla cudzych marek, przez niemal dekadę prowadziło pełną produkcję seryjnego samochodu na własną odpowiedzialność. Egzemplarze z okresu zarządzania przez Bertone wyróżniały się dwubarwnym lakierowaniem karoserii i skórzaną tapicerką foteli. Seria zamykająca ten rozdział, wypuszczona w 1989 roku, otrzymała nazwę Gran Finale.
Drugie miejsce w głosowaniu europejskich dziennikarzy
W 1974 roku, w corocznym głosowaniu europejskich dziennikarzy motoryzacyjnych na Europejski Samochód Roku, X1/9 zajął drugą pozycję, przegrywając z Mercedesem 450S. Samo zestawienie tych dwóch modeli mówi wiele o specyfice plebiscytu: jury dostrzegło w klinowym miejskim coupe z centralnym silnikiem wartości na tyle wyjątkowe, by postawić je tuż za dużą luksusową limuzyną z Niemiec. To był czytelny sygnał, że X1/9 był postrzegany jako propozycja technicznie i stylistycznie wyróżniająca się, a nie tylko niszowa ciekawostka.
FAQ
- Czy X1/9 był wyścigowym samochodem? Nie. Był samochodem sportowym drogowym. Plany budowy wersji rajdowej istniały w latach 1973–1975, lecz zostały zarzucone na rzecz innego modelu marki.
- Dlaczego logo na samochodzie zmieniło się z Fiata na Bertone? Gdy Fiat zrezygnował z modelu, pełną produkcję przejęło studio Bertone. Od 1982 roku pojazd był wytwarzany i sprzedawany jako Bertone X1/9.
- Co wyróżniało ostatnią serię modelu? Ostatnia seria, zakończona w 1989 roku, nosiła odrębne oznaczenie wskazujące na zamknięcie produkcji.
- Skąd pochodzi silnik pierwszej wersji X1/9? Jednostka o pojemności 1,3 litra została zaczerpnięta z modelu 128 Coupé tego samego koncernu.
Materiał przygotowany z wykorzystaniem narzędzi sztucznej inteligencji.
Fot. Mr.choppers / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
