Kupujesz używany samochód i sprzedający prosi o wpłatę na zabezpieczenie transakcji? Zanim przelew dotrze na jego konto, musisz wiedzieć, czy wpłacasz zadatek, zaliczkę, czy przedpłatę, bo przy zerwaniu umowy skutki prawne są zupełnie różne.
Zadatek to dodatkowe zastrzeżenie umowne, które pojawia się w momencie zawierania umowy. Jedna strona wręcza wówczas drugiej określoną sumę pieniędzy. Jego działanie jest symetryczne: jeśli kupujący wycofa się z transakcji, sprzedający ma prawo zachować wpłaconą kwotę. Jeśli natomiast to sprzedający zerwie umowę, kupujący może domagać się zwrotu sumy dwukrotnie wyższej niż wpłacony zadatek. To właśnie ta dwustronność czyni go użytecznym narzędziem.
Podstawa prawna: Kodeks cywilny, artykuł 394
Zadatek jest instytucją uregulowaną w polskim prawie. Kodeks cywilny w art. 394 § 1 precyzuje, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może odstąpić od umowy bez wyznaczania dodatkowego terminu, i albo zatrzymać otrzymany zadatek, albo żądać sumy dwukrotnie wyższej, jeśli sama go wpłaciła. Jeśli umowa ostatecznie dojdzie do skutku, zadatek jest po prostu zaliczany na poczet należnej zapłaty. Gdy umowa nie zostaje wykonana z przyczyn niezależnych od żadnej ze stron, lub gdy obie strony są w równym stopniu odpowiedzialne za jej rozpad, zadatek podlega zwrotowi.
Ile może wynosić zadatek?
Zadatek stanowi zazwyczaj określony procent wartości transakcji, często wskazuje się poziom około dziesięciu procent, choć strony mogą swobodnie ustalić inną wysokość, nawet przekraczającą połowę wartości świadczenia. Granicą bezwzględną jest jednak równowartość całego przedmiotu umowy: zadatek równy lub wyższy od wartości sprzedawanej rzeczy jest nieważny, bo stoi w sprzeczności z samą funkcją tego instrumentu prawnego. W praktyce motoryzacyjnej oznacza to, że próba zarezerwowania auta za kwotę równą jego cenie to konstrukcja pozbawiona mocy prawnej.
Zadatek kontra zaliczka, kluczowa różnica
Zadatek i zaliczka brzmią podobnie, ale działają inaczej. Zaliczka nie ma w Kodeksie cywilnym własnej definicji, choć pojawia się w wielu jego artykułach. Jest świadczeniem pieniężnym na poczet ceny lub wynagrodzenia. Jeśli umowa nie zostanie wykonana, zaliczkę można odzyskać, przysługuje również prawo żądania naprawienia szkody. Zaliczka nie zabezpiecza jednak kupującego tak jak zadatek i może stanowić dla sprzedającego formę kredytu. Zadatek natomiast jest najczęściej stosowany właśnie w umowach przedwstępnych, takich jak sprzedaż nieruchomości czy samochodu, i chroni obie strony przed zerwaniem transakcji w ostatniej chwili.
